मराठा समाजाला आरक्षण मिळवून देण्यासाठी कुणबी जात प्रमाणपत्राची चर्चा सध्या जोरात आहे. मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील मराठ्यांना कुणबी नोंदी मिळाल्याने मोठा दिलासा मिळाला आहे. मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी याबाबत महत्त्वाची घोषणा केली असून, महसूल आणि निजामकालीन नोंदींच्या आधारे कुणबी प्रमाणपत्र देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. पण, हे प्रमाणपत्र काढण्याची प्रक्रिया नेमकी काय आहे? कोणते पुरावे लागतात? आणि कुठे अर्ज करायचा? याबाबत सविस्तर माहिती या लेखात घेऊया.
कुणबी जात प्रमाणपत्र का महत्त्वाचं?
कुणबी जात प्रमाणपत्र मिळवणं मराठा समाजासाठी शिक्षण आणि सरकारी नोकऱ्यांमध्ये आरक्षणाचा लाभ घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचं आहे. मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील मराठ्यांना कुणबी नोंदींच्या आधारे हे प्रमाणपत्र मिळू शकतं. पण यासाठी आवश्यक पुरावे आणि अर्ज प्रक्रिया याबाबत सखोल माहिती असणं गरजेचं आहे. या लेखात आपण पुरावे आणि अर्ज प्रक्रियेचा सविस्तर आढावा घेऊया, जेणेकरून ही प्रक्रिया तुम्हाला सोपी आणि स्पष्ट वाटेल.
घरबसल्या मोबाईल वरून पैसे कमवायचे आहेत? हे सोपे मार्ग ट्राय करा! Earn Money Games 👈
कुणबी प्रमाणपत्रासाठी आवश्यक पुरावे
कुणबी जात प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी तुमच्या रक्तसंबंधातील नातेवाइकांचा कुणबी जातीचा पुरावा सादर करणं आवश्यक आहे. हा पुरावा 13 ऑक्टोबर 1967 पूर्वी जन्मलेल्या नातेवाइकाशी (उदा., वडील, चुलते, आत्या, आजोबा, पणजोबा, खापर पणजोबा किंवा त्यांचे चुलते/आत्या) संबंधित असावा. खालील पर्यायांद्वारे तुम्ही पुरावे मिळवू शकता:
- शालेय नोंदी: तुमच्या नातेवाइकाच्या प्राथमिक शाळेतील प्रवेश नोंद (School Admission Record) किंवा शाळा सोडल्याचा दाखला (Leaving Certificate) तपासा. यामध्ये कुणबी जातीचा उल्लेख असल्यास तो पुरावा म्हणून वापरता येईल. यासाठी संबंधित शाळेत संपर्क साधून हा उतारा मिळवावा. जर शाळा बंद झाली असेल, तर त्या शाळेच्या नोंदी तालुका किंवा जिल्हा शिक्षण कार्यालयात उपलब्ध असू शकतात.
- कोतवाल बुक किंवा गाव नमुना नं. 14: स्वातंत्र्यपूर्व काळात गावातील जन्म आणि मृत्यूच्या नोंदी कोतवाल बुक किंवा गाव नमुना नं. 14 मध्ये ठेवल्या जायच्या. या नोंदींमध्ये जातीचा उल्लेख असतो. 1 डिसेंबर 1963 नंतर या नोंदी ग्रामपंचायतीच्या ग्रामसेवकाकडे हस्तांतरित झाल्या. तुमच्या नातेवाइकाचा जन्म किंवा मृत्यू ज्या गावात झाला, त्या गावाच्या तहसील कार्यालयात अर्ज करून या नोंदींची साक्षांकित प्रत मागवावी. यासाठी अर्जात नातेवाइकाचं नाव, जन्मतारीख आणि गावाचं नाव स्पष्टपणे नमूद करावं.
- महसुली कागदपत्रे: तुमच्या कुळातील जुन्या महसुली कागदपत्रांमध्ये कुणबी जातीचा उल्लेख असू शकतो. यामध्ये खालील कागदपत्रांचा समावेश होतो:
- वारस नोंदी (6 ड नोंदी)
- 7/12 उतारे
- 8अ उतारे
- फेरफार नोंदी
- खरेदीखत, भाडेपट्टा, क. ड. ई. पत्र, सूडपत्र, खासरा पत्रक, हक्कपत्रक
ही कागदपत्रे तहसील कार्यालय, ग्रामपंचायत किंवा जिल्हा महसूल कार्यालयात उपलब्ध असतात. यासाठी तुमच्या गावातील तलाठी किंवा तहसील कार्यालयाशी संपर्क साधावा. - सर्व्हिस बुक: तुमचा नातेवाईक शासकीय किंवा निमशासकीय नोकरीत असेल, तर त्याच्या सर्व्हिस बुकच्या पहिल्या पानावर कुणबी जातीची नोंद असू शकते. याची साक्षांकित प्रत संबंधित कार्यालयातून मिळवावी. यासाठी कार्यालयातील कर्मचारी विभागाशी संपर्क साधावा आणि जातीच्या नोंदीची पडताळणी करावी.
- आधीचे कुणबी प्रमाणपत्र: जर तुमच्या रक्तसंबंधातील नातेवाइकाने यापूर्वी कुणबी जात प्रमाणपत्र मिळवले असेल, तर त्याची साक्षांकित प्रत आणि समाज कल्याण खात्याच्या छाननी समितीने वैध ठरवलेलं पडताळणी प्रमाणपत्र पुरावा म्हणून सादर करता येईल. यासाठी त्या नातेवाइकाकडून ही कागदपत्रे मिळवावीत.
या पुराव्यांपैकी कोणताही एक पुरावा सादर केल्यास तुमचा अर्ज पुढील प्रक्रियेसाठी स्वीकारला जाऊ शकतो.
मित्रांनो, जुने फोटो HD करा – मोफत AI Image Upscaler Apps आणि फोनमधील इनबिल्ट फीचर्स 👈
अर्ज प्रक्रिया सविस्तर
कुणबी जात प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी अर्ज प्रक्रिया आता ऑनलाइन आणि ऑफलाइन दोन्ही पद्धतींनी करता येते. यासाठी खालील पायऱ्या फॉलो करा:
- ऑनलाइन अर्ज भरणे:
- आपलं सरकार पोर्टल (aaplesarkar.mahaonline.gov.in) वर जा.
- “जात प्रमाणपत्र” पर्याय निवडा आणि कुणबी जात प्रमाणपत्रासाठी अर्ज भरा.
- अर्जात तुमचं नाव, पत्ता, जन्मतारीख, आणि रक्तसंबंधातील नातेवाइकाची माहिती (ज्यांच्या नोंदीवर तुम्ही अर्ज करत आहात) व्यवस्थित भरा.
- अर्ज भरल्यानंतर त्याची प्रिंट काढा.
- कागदपत्रांची जोडणी:
- अर्जासोबत वरील पुराव्यांपैकी कोणताही एक किंवा अधिक पुरावा जोडा.
- याशिवाय, तुमचं आधार कार्ड, रेशन कार्ड, निवासाचा पुरावा (उदा., वीज बिल, मतदार ओळखपत्र) आणि पासपोर्ट आकाराचा फोटो जोडा.
- जर तुम्ही नातेवाइकाच्या पुराव्यावर अवलंबून असाल, तर तुमचं आणि त्या नातेवाइकाचं नातं सिद्ध करणारं कागदपत्र (उदा., जन्म दाखला, रेशन कार्ड) जोडणं आवश्यक आहे.
- अर्ज जमा करणे:
- जवळच्या तहसील कार्यालयात किंवा सेतू केंद्रात अर्ज आणि कागदपत्रे जमा करा.
- काही ठिकाणी आपलं सरकार सेवा केंद्रातही अर्ज स्वीकारले जातात.
- अर्ज जमा करताना रिसीप्ट मिळवून ठेवा, जेणेकरून भविष्यात संदर्भासाठी त्याचा उपयोग होईल.
- पडताळणी प्रक्रिया:
- अर्ज जमा केल्यानंतर तहसील कार्यालयातून प्राथमिक चौकशी केली जाते. यामध्ये तुमच्या कागदपत्रांची आणि पुराव्यांची पडताळणी होते.
- चौकशीचा अहवाल जिल्हाधिकाऱ्यांकडे पाठवला जातो. यामध्ये तुमच्या पुराव्यांवर आधारित कुणबी जातीचा उल्लेख तपासला जातो.
- जर कागदपत्रांमध्ये विसंगती आढळली, तर तुम्हाला स्पष्टीकरणासाठी बोलावलं जाऊ शकतं. यासाठी अतिरिक्त पुरावे किंवा कागदपत्रे सादर करावी लागू शकतात.
- पडताळणी पूर्ण झाल्यावर तुम्हाला कुणबी जात प्रमाणपत्र जारी केलं जाईल.
अर्ज प्रक्रियेत काळजी घ्यावी
- माहितीची अचूकता: अर्जात सर्व माहिती अचूक आणि पूर्ण भरा. चुकीची माहिती अर्ज नाकारण्याचं कारण ठरू शकतं.
- कागदपत्रांचा दर्जा: सर्व कागदपत्रे साक्षांकित आणि स्पष्ट असावीत. अस्पष्ट किंवा खराब झालेली कागदपत्रे नाकारली जाऊ शकतात.
- मुदत: अर्ज जमा केल्यानंतर तहसील कार्यालयाकडून पडताळणीची वेळ ठरलेली असते. यासाठी साधारण 30-60 दिवस लागू शकतात. पण, जर प्रक्रियेत विलंब होत असेल, तर तहसील कार्यालयात चौकशी करा.
- भ्रष्टाचाराविरोधात सावधगिरी: काही ठिकाणी भ्रष्ट अधिकाऱ्यांनी पैशांची मागणी करून अर्ज अडवल्याच्या तक्रारी आल्या आहेत. अशा परिस्थितीत तहसील कार्यालयातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडे किंवा जिल्हाधिकारी कार्यालयात तक्रार नोंदवा.
तक्रारींसाठी उपाययोजना
मराठवाड्यात गेल्या वर्षी बीडमध्ये 90,946 आणि लातूरमध्ये 1,745 कुणबी प्रमाणपत्रांचं वाटप झालं. पण, या प्रक्रियेत अनेक अर्जदारांना भ्रष्टाचाराचा सामना करावा लागला. मनोज जरांगे पाटील यांनी याबाबत आवाज उठवला आहे. मराठा समाजाने तक्रार निवारणासाठी स्वतंत्र कक्ष आणि विहित मुदतीत प्रमाणपत्र देण्याची मागणी केली आहे. यासाठी तुम्ही स्थानिक तहसील कार्यालय किंवा जिल्हाधिकारी कार्यालयातील तक्रार निवारण कक्षाशी संपर्क साधू शकता.
आधार कार्डला मोबाईल नंबर लिंक आहे का, असेल तर कोणता आहे? असे पहा 👈
ही प्रक्रिया समजून घेऊन योग्य पुरावे गोळा केल्यास कुणबी जात प्रमाणपत्र मिळवणं सोपं होईल. तुमच्या गावातील तलाठी, ग्रामसेवक किंवा तहसील कार्यालयातील कर्मचाऱ्यांशी संपर्क साधून प्रक्रिया लवकर पूर्ण करा.
