भारत सरकारने अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST) आणि इतर मागासवर्गीय (OBC) विद्यार्थ्यांसाठी विविध शिष्यवृत्ती योजना सुरू केल्या आहेत. या योजनांद्वारे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी वार्षिक ४८,००० रुपयांपर्यंतची आर्थिक मदत मिळते. ही मदत ट्युशन फी, पुस्तके, वसतिगृह खर्च इत्यादींसाठी वापरली जाऊ शकते. २०२५ साठी ONGC शिष्यवृत्ती, पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती आणि टॉप क्लास एज्युकेशन शिष्यवृत्ती यांसारख्या प्रमुख योजना कार्यरत आहेत. या योजनांमुळे हजारो विद्यार्थी शिक्षणात पुढे जात आहेत.
प्रमुख योजना आणि रक्कम
- ONGC शिष्यवृत्ती योजना: SC/ST/OBC आणि सामान्य श्रेणीतील २,००० विद्यार्थ्यांना वार्षिक ४८,००० रुपये (मासिक ४,००० रुपये) मिळतात. यात MBBS, MBA, अभियांत्रिकी, भूगोल/भूविज्ञान मास्टर्ससाठी पहिल्या वर्षातील विद्यार्थी पात्र आहेत.
- पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती: SC/ST विद्यार्थ्यांना पूर्ण फी माफी आणि OBC ला आंशिक मदत (४८,००० पर्यंत). कक्षा ११ ते पीएचडी पर्यंत लागू.
- टॉप क्लास एज्युकेशन शिष्यवृत्ती: IIT, IIM सारख्या संस्थांमधील विद्यार्थ्यांसाठी ६०,००० पर्यंत मदत, पण ४८,००० ही सामान्य मर्यादा आहे.
काही स्रोतांनुसार, २०२५ मध्ये ही रक्कम दुप्पट (९६,०००) होण्याची शक्यता आहे, पण अद्याप अधिकृत पुष्टी नाही.
पात्रता निकष
- श्रेणी: SC, ST किंवा OBC प्रमाणपत्र असावे.
- शैक्षणिक पात्रता: कक्षा ९ ते पदव्युत्तर/प्रोफेशनल कोर्समध्ये (मान्यताप्राप्त संस्थेत) प्रवेशित असावे. मागील वर्षी ६०% गुण मिळवले असावेत.
आर्थिक मर्यादा:
- SC/ST: कुटुंबाची वार्षिक उत्पन्न ४.५ लाख रुपयांपेक्षा कमी.
- OBC: २ लाख रुपयांपेक्षा कमी
वय: ३० वर्षांपेक्षा कमी.
इतर: भारतीय नागरिक, आधार लिंक्ड बँक खाते, नियमित विद्यार्थी.
ऑनलाइन अर्ज कसा करावा (२०२५-२६ साठी)
- १. पोर्टल: National Scholarship Portal (scholarships.gov.in) वर जा किंवा ONGC साठी ongcscholar.org. २. नोंदणी: ‘New Registration’ वर क्लिक करा, मोबाइल नंबर आणि ईमेलद्वारे OTP ने नोंदणी करा. ३. अर्ज भरा: आधार/जन आधार क्रमांक, जाती प्रमाणपत्र, उत्पन्न प्रमाणपत्र, शुल्क रसीद अपलोड करा. ४. सबमिट: संस्थेची/राज्याची सत्यापनानंतर DBT (डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर) द्वारे खात्यात रक्कम जमा होते. ५. शेवटची तारीख: बहुतेक योजनांसाठी ३१ डिसेंबर २०२५ किंवा ३१ जानेवारी २०२६ पर्यंत (राज्यनुसार बदलू शकते). लवकर अर्ज करा!
शिष्यवृत्ती स्थिती कशी तपासावी?
- NSP पोर्टलवर: scholarships.gov.in वर ‘Login’ करा, ‘Check Your Status’ निवडा, अर्ज क्रमांक आणि पासवर्ड टाका.
- ONGC साठी: ongcscholar.org वर लॉगिन करा.SMS/ईमेल: नोंदणीकृत मोबाइलवर अपडेट्स येतील.
- तक्रार: हेल्पलाइन ०१२०-६६१९५४०० वर संपर्क साधा किंवा pfms.nic.in वर DBT स्थिती पहा.
जर अर्ज नाकारला गेला असेल, तर पुन्हा अपलोड किंवा अपील करा. २०२५ च्या नोव्हेंबर महिन्यात अनेक विद्यार्थ्यांच्या खात्यात पहिली किश्त जमा झाली आहे.
ही योजना शिक्षणात समानता आणण्यासाठी महत्वाची आहे. अधिक माहितीसाठी अधिकृत वेबसाइट्स भेट द्या किंवा स्थानिक शिक्षण विभागाशी संपर्क साधा. यशस्वी व्हा!
